Zgodnie z obowiązującym prawem od 2010 r. w przypadku usług leśnych istnieje możliwość stosowania przez zamawiających (nadleśnictwa) innych kryteriów niż najniższa cena odnoszących się do właściwości wykonawcy (zuli).

W przetargach na 2012 rok nadleśnictwa zaczęły w szerszym zakresie korzystać z tej możliwości. Kilka razy spotkałem w ogłoszeniach dodatkowe kryterium o maksymalnej wadze 1–5 punktów (w zależności od przetargu) pt. „termin płatności”. Kryterium to oznacza, że wykonawca wybiera sobie termin, w jakim chciałby, aby nadleśnictwo płaciło mu za wystawiane okresowo faktury. W przypadku wyboru terminu płatności np. 30 dni dostanie dodatkowo maksymalną ilość punktów, a w przypadku wyboru terminu płatności 14 dni dostanie dodatkowo 0 punktów. W niektórych przetargach jest jeszcze możliwość pośrednia – termin płatności 21 dni, gdzie wykonawca dostaje dodatkowo połowę maksymalnych punktów. W niektórych zamówieniach zaproponowano termin płatności w wysokości 45 dni.

Od samego początku, gdy tylko zapoznałem się z pierwszym przetargiem na usługi leśne, gdzie zamawiający wprowadził dodatkowe kryterium odnoszące się do właściwości wykonawcy w postaci terminu płatności, zastanawiałem się i nadal zastanawiam, komu to ma służyć? Nadleśnictwom czy zulowcom?

Moim zdaniem termin płatności nie jest w ogóle właściwością wykonawcy. Pewnie osoby, które wprowadzały to kryterium do przetargów będą się bronić twierdząc, że firma mogąca sobie pozwolić na dłuższy termin płatności jest silniejsza ekonomicznie – i my w Lasach – chcemy takie firmy popierać. Nic bardziej mylnego. Decyzja o wyborze terminu płatności jest subiektywna i podejmowana przez oferenta na podstawie wielu ważnych dla niego w danym momencie czynników. Właściwością wykonawcy jest kryterium, którego wartość nie zależy od humoru oferenta, tylko w każdej chwili jest fizycznie mierzalna i sprawdzalna. Niestety, nie udało mi się znaleźć w bogatym orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej wyroku odnoszącego się do tego problemu. Jeżeli ktoś ma informacje na ten temat – proszę o kontakt.

Przykład

W 2010 r. usługi leśne kosztowały Lasy Państwowe 2 760 mln zł (na podstawie bilansu za 2010 oraz rocznika statystycznego GUS za 2010), co przy 430 nadleśnictwach daje około 6.5 mln zł rocznie kosztów usług leśnych w jednym nadleśnictwie. Przyjmując średnią liczbę leśnictw (w ogłoszeniach często leśnictwa są dzielone na pakiety/części) na 13, co daje średnio około 500.000 zł netto/rok/leśnictwo czyli około 42 000 zł netto na miesiąc.

Do rozważań załóżmy, że w ogłoszeniu waga kryterium najniższej ceny wynosi 99 punktów, a waga termin płatności 30 dni – 1 punkt. Oferent A zaproponował cenę 495 000 zł oraz termin płatności 14 dni, a oferent B 499 000 zł oraz termin płatności 30 dni. W przetargu – mimo wyższej ceny – wygrywa oczywiście oferent B.

Zyskiem nadleśnictwa jest możliwość przetrzymywania pieniędzy przeznaczonych dla przedsiębiorcy leśnego za wykonane usługi leśne o dodatkowe 16 dni (w stosunku do standardowego terminu płatności wynoszącego w Polsce 14 dni), co może przynieść np. na dwutygodniowej terminowej lokacie bankowej do 100 zł miesięcznie przychodu (1200 zł w skali roku).

Stratą przedsiębiorcy jest dodatkowe czekanie na zapłatę. Chyba nie znam firmy, która nie ma przynajmniej okresowych problemów z płynnością finansową. W sytuacji braku środków finansowych przedsiębiorca może skorzystać z kredytu obrotowego (jeżeli go oczywiście otrzyma), co wyniesie ok. 180 zł odsetek bankowych za 2 tygodnie wykorzystania kredytu. Najprawdopodobniej jednak nie będzie płacił w terminie swoim kontrahentom i/lub składek na ZUS, co w tym drugim przypadku oznacza co najmniej odsetki do zapłacenia oraz ryzyko kontroli.

Moim zdaniem stosowanie dodatkowych kryteriów oceny ofert odnoszących się do właściwości wykonawcy ma sens w przypadku, gdy to kryterium jest bardzo trudne do spełnienia w całości i dodatkowo podlega wielostopniowej gradacji. Kryterium terminu płatności nie spełnia tego warunku, nawet, jeśli zostanie zastosowane razem z innymi kryteriami. Każdy oferent wypełniając dokumenty przetargowe może sobie bez większego wysiłku postawić krzyżyk w tabelce przy najdłuższym terminie płatności. Kto się będzie martwił na zapas, co będzie, jeśli wygra przetarg i pieniądze za usługi spłyną na konto bankowe po 30 lub 45 dniach. Pożyjemy, zobaczymy…

Nadleśnictwa muszą pamiętać, że w Polsce obowiązuje ustawa z 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Dotyczy ona także Lasów Państwowych oraz przedsiębiorców leśnych. Zgodnie z tą ustawą przedsiębiorca leśny, bez względu na termin płatności zapisany w umowie, ma prawo żądać odsetek ustawowych za okres począwszy od 31 dnia po wykonaniu usługi i dostarczeniu faktury. Może się wtedy okazać, że wydłużanie terminów płatności przez zamawiających w przetargach na usługi leśne powyżej 30 dni, będzie kosztowne.

Witold Łasica